Płynność ocenia się na dwa sposoby. Wskaźniki z bilansu pokazują, czy majątek obrotowy pokrywa zobowiązania krótkoterminowe, a prognoza przepływów pieniężnych, czy w dniu płatności pieniądze będą na rachunku. Wskaźniki łatwo porównać między firmami, a prognoza wcześniej ostrzega przed kłopotami. Obie miary zależą od tego, ile gotówki firma zamraża w zapasach i należnościach, czyli od zapotrzebowania na kapitał obrotowy.
Wskaźniki płynności. Wzory i normy z literatury
| Wskaźnik | Wzór | Wartość podawana w literaturze |
|---|---|---|
| Płynności bieżącej | aktywa obrotowe ÷ zobowiązania krótkoterminowe | zwykle od 1,2 do 2,0 |
| Płynności szybkiej | (aktywa obrotowe − zapasy − krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe) ÷ zobowiązania krótkoterminowe | zwykle około 1,0 |
| Płynności gotówkowej | środki pieniężne i inne aktywa pieniężne ÷ zobowiązania krótkoterminowe | często od 0,1 do 0,2 |
Wskaźnik płynności bieżącej (nazywany też wskaźnikiem bieżącej płynności) mówi, ile razy aktywa obrotowe pokrywają zobowiązania krótkoterminowe. Wskaźnik szybki pomija zapasy, bo ich sprzedaż trwa najdłużej, a gotówkowy liczy tylko pieniądze dostępne od ręki.
Normy z literatury traktuj jako punkt odniesienia, a nie cel. Sieć sklepów z szybko rotującym towarem zwykle działa przy niższych wynikach, a firma budowlana rozliczana po odbiorach etapów potrzebuje wyższych. Bardzo wysokie wskaźniki też nie są dobre, bo pieniądze leżą wtedy w zapasach, należnościach albo na rachunku, zamiast pracować.
Jak obliczyć wskaźniki płynności na przykładzie
Przykład. Firma ma w bilansie zapasy 1 800 000 zł, należności z tytułu dostaw i usług 4 600 000 zł, krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe 100 000 zł i środki pieniężne 500 000 zł. Aktywa obrotowe wynoszą 7 000 000 zł, a zobowiązania krótkoterminowe 5 000 000 zł.
Płynność bieżąca. 7 000 000 ÷ 5 000 000 = 1,40.
Płynność szybka. (7 000 000 − 1 800 000 − 100 000) ÷ 5 000 000 = 1,02.
Płynność gotówkowa. 500 000 ÷ 5 000 000 = 0,10.
Wszystkie trzy wyniki mieszczą się w normach, ale wskaźniki zakładają, że należności zamienią się w gotówkę. Jeśli 600 000 zł z nich to faktury ponad 90 dni po terminie, wskaźnik płynności szybkiej liczony bez nich wynosi 4 500 000 ÷ 5 000 000 = 0,90. Patrz więc też na należności przeterminowane i ich wiekowanie.
Płynność a rentowność
Zysk w rachunku wyników powstaje w chwili sprzedaży, a gotówka dopiero wtedy, gdy klient zapłaci. Dlatego firma z zyskiem może stracić płynność.
Przykład. W marcu firma usługowa wykonuje zlecenie za 500 000 zł netto (615 000 zł z VAT). Koszty, głównie wynagrodzenia, wynoszą 420 000 zł i są płacone w marcu. Rachunek wyników za marzec pokazuje 80 000 zł zysku. Klient ma jednak 60 dni na zapłatę i płaci po 90. Jeśli firma miała na rachunku 300 000 zł, na pokrycie kosztów brakuje jej 120 000 zł. Do tego VAT należny z faktury, 115 000 zł, wchodzi co do zasady do rozliczenia za marzec, płatnego do 25 kwietnia (art. 103 ust. 1 ustawy o VAT), choć klient jeszcze nie zapłacił.
Sygnały, że płynność się pogarsza
- DSO rośnie, choć terminy płatności się nie zmieniły.
- Rośnie udział faktur po terminie w saldzie należności.
- Firma przesuwa płatności dla dostawców, ZUS albo urzędu skarbowego.
- Kredyt w rachunku bieżącym jest wykorzystany do limitu przez większość miesiąca.
- Prognoza przepływów na najbliższe tygodnie pokazuje dni z ujemnym saldem.
Kłopoty z płynnością przenoszą się na dostawców. Justyna Romanowska, która prowadzi windykację dla biznesu (w sieci znana jako Baba z Windykacji), w rozmowie o windykacji B2B ujęła źródło problemu tak.
„Pieniędzy w obrocie w firmach jest za mało, a kredyt jest drogi. To jest pierwsza rzecz.”
Justyna Romanowska, Baba z Windykacji
W takich warunkach zaległość wobec dostawcy staje się dla odbiorcy wygodnym kredytem, a twój klient może poprawiać płynność twoim kosztem. Przepisy, które to ograniczają, opisujemy w tekście o zatorach płatniczych.
Jak poprawić płynność finansową firmy
Pilnuj należności, zanim się przeterminują. Wysyłaj przypomnienie kilka dni przed terminem. Po terminie naliczaj odsetki handlowe (13,75% rocznie w II półroczu 2026 r.) i rekompensatę, które należą się bez wezwania.
Skróć terminy dla nowych klientów. Dłuższy termin i wyższy limit kupiecki dawaj dopiero po kilku miesiącach terminowych płatności.
Skonto i faktoring. Skonto przyspiesza wpływy, ale 2% za zapłatę w 10 dni zamiast w 30 kosztuje cię w skali roku około 37,2%. Faktoring daje gotówkę przed terminem, ale ma swoją cenę i nie zmienia nawyków płatniczych klientów.
Prognozuj przepływy co tydzień. Wpływy z należności planuj według tego, jak klienci faktycznie płacą, a nie według terminów na fakturach.
Skracaj cykl. Mniejsze zapasy i niższe DSO skracają cykl konwersji gotówki, więc w zapasach i należnościach leży mniej gotówki.
Sunbay to system windykacyjny z AI, który łączy się z ERP i CRM, pokazuje wiekowanie należności i DSO dla każdego klienta i prowadzi przypomnienia przed terminem i po nim. Gdy klient prosi o raty albo kwestionuje fakturę, system zapisuje ustalenie albo tworzy zadanie dla zespołu, więc planując wpływy, widzisz aktualny stan każdej faktury.
Najczęstsze pytania
Jaki powinien być wskaźnik płynności bieżącej?
W literaturze przyjmuje się zwykle przedział od 1,2 do 2,0. Wynik poniżej 1 oznacza, że aktywa obrotowe nie pokrywają zobowiązań krótkoterminowych. Normę zawsze odnoś do firm z tej samej branży.
Czym różni się płynność od rentowności?
Rentowność mówi, czy firma zarabia, czyli czy przychody przewyższają koszty. Płynność mówi, czy ma pieniądze na zapłatę rachunków w terminie. Firma z zyskiem może stracić płynność, gdy zysk leży w niezapłaconych fakturach, a koszty trzeba płacić od razu.
Jak poprawić płynność finansową firmy?
Zacznij od należności, czyli przypomnień przed terminem, odsetek i rekompensaty po terminie oraz limitów kupieckich. Gotówkę przed terminem daje faktoring, a planowanie ułatwia tygodniowa prognoza wpływów i wydatków.
.svg)