Odsetki ustawowe za opóźnienie 2026. Stawki i wzór

Odsetki ustawowe za opóźnienie wynoszą 9,25% w skali roku. Ta stawka obowiązuje od 5 marca 2026 r. i jest sumą stopy referencyjnej NBP (3,75%) oraz 5,5 punktu procentowego, zgodnie z art. 481 § 2 Kodeksu cywilnego. Stosujesz ją, gdy dłużnik spóźnia się z zapłatą, a umowa nie przewiduje innych odsetek, na przykład przy długach konsumentów. Między firmami, przy zapłacie za towar lub usługę, obowiązują odsetki handlowe, które w drugim półroczu 2026 r. wynoszą 13,75%.

Kwotę dla konkretnej faktury policzysz według wzoru opisanego niżej albo w kalkulatorze odsetek, który przygotuje też notę odsetkową w PDF. Stawki są aktualne na 8 października 2026 r. Na posiedzeniu 6 i 7 października Rada Polityki Pieniężnej nie zmieniła stóp, a kolejne zapowiedziano na 3 i 4 listopada. Stawki sprawdzamy po każdym posiedzeniu.

Aktualne stawki odsetek ustawowych w 2026 roku

Cztery pierwsze stawki obowiązują od 5 marca 2026 r., a handlowe od 1 lipca do 31 grudnia 2026 r.

Odsetki ustawowe a odsetki za opóźnienie

Od 1 stycznia 2016 r. Kodeks cywilny zna dwa rodzaje odsetek ustawowych. Wcześniej stawka była jedna, dlatego starsze umowy i poradniki często je mieszają.

Odsetki ustawowe (kapitałowe). To wynagrodzenie za korzystanie z cudzych pieniędzy (art. 359 § 2 KC). Należą się, gdy obowiązek zapłaty odsetek wynika z umowy, ustawy albo orzeczenia, ale nikt nie określił ich wysokości. Między firmami przewiduje je na przykład art. 5 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Gdy umowa daje klientowi ponad 30 dni na zapłatę, wierzyciel, który nie jest dużym przedsiębiorcą, może żądać odsetek kapitałowych już po 30 dniach od dostawy i doręczenia faktury, jeszcze przed terminem płatności.

Odsetki ustawowe za opóźnienie. To sankcja za spóźnioną zapłatę (art. 481 KC). Należą się za każdy dzień opóźnienia, nawet gdy wierzyciel nie poniósł szkody, a dłużnik nie zawinił (art. 481 § 1 KC). Gdy w wezwaniu albo w pozwie żądasz zapłaty „z odsetkami ustawowymi za opóźnienie”, chodzi właśnie o tę stawkę.

Stawka zmienia się razem ze stopą NBP, a nie z obwieszczeniem

Gdy zmienia się stopa referencyjna NBP, tego samego dnia zmieniają się odsetki kapitałowe, odsetki za opóźnienie i obie stawki maksymalne.

Minister Sprawiedliwości ogłasza wysokość odsetek w obwieszczeniu (art. 481 § 2⁴ KC), ale ma ono charakter informacyjny i ukazuje się z opóźnieniem. Obwieszczenie o stawce 9,25% wydano 8 kwietnia 2026 r., choć stawka obowiązywała od 5 marca (M.P. 2026 poz. 367). Za dni od 5 marca liczysz więc nową stawkę, bez czekania na publikację.

Tabela odsetek ustawowych od 2023 roku

Po 5 października 2023 r. stopa referencyjna zmieniała się siedem razy. Przy starszych długach opóźnienie często obejmuje kilka z tych okresów.

Każda stawka obowiązuje do dnia przed kolejną zmianą, na przykład 9,50% od 4 grudnia 2025 r. do 4 marca 2026 r.

Odsetki w transakcjach handlowych zmieniają się co pół roku

Transakcja handlowa to umowa, w której firma albo podmiot publiczny kupuje od firmy towar lub usługę w związku ze swoją działalnością. Przy takiej transakcji nie stosuje się art. 481 § 2 KC (art. 4a ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych). Należą się odsetki handlowe, czyli stopa referencyjna NBP plus 10 punktów procentowych, a gdy dłużnikiem jest publiczny podmiot leczniczy, plus 8 punktów (art. 4 pkt 3).

Stawka handlowa zmienia się tylko dwa razy w roku. Na pierwsze półrocze przyjmuje się stopę referencyjną z 1 stycznia, a na drugie z 1 lipca (art. 11b). Na 1 stycznia 2026 r. stopa wynosiła 4,00%, więc w pierwszym półroczu stawka handlowa to 14%. Gdy 5 marca stopa spadła do 3,75%, odsetki z Kodeksu cywilnego od razu zmalały do 9,25%, a handlowe zostały na poziomie 14% aż do 30 czerwca. Od 1 lipca wynoszą 13,75%. Opóźnienie obejmujące oba półrocza dzielisz więc na dwa okresy.

Odsetki handlowe i rekompensata za koszty odzyskiwania należności przysługują bez wezwania (art. 7 ust. 1 i art. 10). Obie kwoty, z podziałem na półrocza, policzy kalkulator odsetek w transakcjach handlowych.

Czym się różnią odsetki za zwłokę i za opóźnienie

Kodeks cywilny nie zna odsetek za zwłokę. Rozróżnia za to opóźnienie, czyli każde niespełnienie świadczenia w terminie, i zwłokę, czyli opóźnienie, za które odpowiada dłużnik (art. 476 KC). Odsetki należą się za samo opóźnienie, także niezawinione (art. 481 § 1 KC). Zwłoka daje wierzycielowi więcej, na przykład prawo do odszkodowania ponad odsetki (art. 481 § 3 KC) i do odstąpienia od umowy wzajemnej po wyznaczeniu dodatkowego terminu (art. 491 KC).

Odsetki za zwłokę to pojęcie z Ordynacji podatkowej, która przewiduje je od zaległości podatkowych (art. 53 § 1). W notach i wezwaniach do kontrahentów piszesz o odsetkach za opóźnienie.

Jak obliczyć odsetki ustawowe za opóźnienie

Odsetki = kwota zaległości × stawka roczna × liczba dni opóźnienia ÷ 365

Kwota zaległości to suma niezapłacona w terminie, przy fakturze zwykle kwota brutto. Dni liczysz od dnia po terminie płatności do dnia zapłaty, a wynik zaokrąglasz do pełnych groszy.

Jeden dzień opóźnienia. Przy stawce 9,25% to około 0,0253% długu dziennie, czyli 2,53 zł przy 10 000 zł (10 000 zł × 9,25% ÷ 365).

Zmiana stawki w trakcie opóźnienia. Dzielisz okres na odcinki i każdy liczysz według stawki, która w nim obowiązywała. Przykład. Konsument miał zapłacić 50 000 zł do 30 września 2025 r., a zapłacił 31 marca 2026 r. Opóźnienie trwało 182 dni i objęło pięć stawek.

Według samej dzisiejszej stawki 9,25% wyszłoby 2 306,16 zł, czyli o 90,07 zł za mało. Według 10,25% z początku opóźnienia wyszłoby 2 555,48 zł, czyli o 159,25 zł za dużo, a zawyżone wyliczenie dłużnik może zakwestionować.

Spłata w częściach. Odsetki liczysz od kwoty, która w danym okresie pozostawała niezapłacona. Wpłatę możesz zaliczyć najpierw na zaległe odsetki od tego długu, a dopiero potem na należność główną (art. 451 § 1 KC).

Od kiedy liczyć odsetki za opóźnienie

Odsetki należą się od dnia następującego po terminie płatności. Termin, który wypada w sobotę albo w dzień ustawowo wolny od pracy, upływa następnego dnia roboczego (art. 115 KC). Przy terminie w sobotę 3 października 2026 r. klient może więc zapłacić w poniedziałek 5 października bez odsetek, a jeśli tego nie zrobi, liczysz je od 6 października.

Gdy strony nie ustaliły terminu, dłużnik ma zapłacić niezwłocznie po wezwaniu (art. 455 KC), w praktyce w terminie wskazanym w wezwaniu, na przykład 7 dni. W transakcjach handlowych bez umownego terminu odsetki należą się bez wezwania po 30 dniach od spełnienia świadczenia przez wierzyciela (art. 6 ust. 1 ustawy o transakcjach handlowych).

Terminy płatności między firmami mają też górne granice, na przykład 60 dni od doręczenia faktury, gdy duży przedsiębiorca płaci firmie z sektora MŚP. Wszystkie limity opisujemy w tekście o zatorach płatniczych i terminach płatności.

Odsetki maksymalne, czyli granica dla odsetek z umowy

Umowne odsetki kapitałowe nie mogą przekroczyć dwukrotności odsetek ustawowych, czyli dziś 14,5% w skali roku (art. 359 § 2¹ KC). Umowne odsetki za opóźnienie nie mogą przekroczyć dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie, czyli 18,5% (art. 481 § 2¹ KC). Gdy umowa przewiduje więcej, należą się odsetki maksymalne, więc przy zapisie o 24% rocznie za opóźnienie możesz żądać 18,5%. Limitu nie obejdzie wybór prawa obcego (art. 481 § 2³ KC).

Z przepisów wynika, że limit dotyczy też umów między firmami, bo ustawa o transakcjach handlowych wyłącza tylko art. 481 § 2 KC.

Odsetki od odsetek dopiero od dnia pozwu

Kodeks ogranicza anatocyzm, czyli naliczanie odsetek od odsetek. Od zaległych odsetek możesz żądać odsetek za opóźnienie dopiero od dnia, w którym wytoczysz o nie powództwo, chyba że po powstaniu zaległości dłużnik zgodził się doliczyć je do długu, na przykład w ugodzie (art. 482 § 1 KC). Na co dzień liczysz więc odsetki tylko od kwoty głównej.

Jak upomnieć się o odsetki

Faktura zapłacona po terminie. Odsetki dokumentujesz notą odsetkową z wyliczeniem i terminem zapłaty. Faktury na odsetki nie wystawiasz, bo nie podlegają VAT.

Faktura nadal niezapłacona. Odsetki do dnia sporządzenia pisma dopisujesz do wezwania do zapłaty z zastrzeżeniem, że dalsze biegną do dnia zapłaty. Gdy to nie działa, kolejny krok to przedsądowe wezwanie do zapłaty z zapowiedzią pozwu.

Transakcja handlowa. Do odsetek doliczasz rekompensatę za koszty odzyskiwania należności, czyli 40, 70 albo 100 euro zależnie od kwoty, przeliczone po kursie średnim NBP (art. 10).

Kolejność kroków warto ustalić z góry. Dawid Dzierzyński, współzałożyciel Sunbay, opisuje ją tak.

„Nie chodzi o to, żeby dociskać klienta do ziemi. Chodzi o to, żeby na otwartych warunkach się przypominać, a dopiero potem windykować.”
Dawid Dzierzyński, współzałożyciel Sunbay

Przypomnienie przed terminem nic nie kosztuje i często zamyka sprawę, zanim pojawią się odsetki. Jak ułożyć kolejne etapy, od noty po wezwanie, pokazujemy w przewodniku po windykacji należności.

Przy kilkuset fakturach miesięcznie ręczne liczenie dni i stawek zabiera sporo czasu. Sunbay łączy się z ERP i CRM oraz dopasowuje zaksięgowane wpłaty do faktur, więc wie, które płatności przyszły po terminie. W konfigurowalnej sekwencji, po przypomnieniach e-mailem, SMS-em i połączeniem głosowym AI, wysyła notę odsetkową albo wezwanie, a gdy sprawa wymaga człowieka, tworzy zadanie dla zespołu. Tak odciąża zespół finansów, a decyzje zostawia ludziom. Jeśli chcesz to zobaczyć na swoich danych, umów prezentację.

Najczęstsze pytania

Ile wynoszą odsetki ustawowe za 1 dzień?

Przy stawce 9,25% rocznie dzień opóźnienia kosztuje około 0,0253% długu, czyli 2,53 zł przy 10 000 zł. W transakcjach handlowych (13,75%) to 3,77 zł dziennie przy tej samej kwocie.

Ile wynoszą obecnie odsetki za opóźnienie?

Odsetki ustawowe za opóźnienie wynoszą 9,25% w skali roku od 5 marca 2026 r. (stan na 8 października 2026 r.). W transakcjach handlowych w drugim półroczu 2026 r. obowiązuje 13,75%, a gdy dłużnikiem jest publiczny podmiot leczniczy, 11,75%.

Jaka jest różnica między odsetkami za zwłokę a opóźnienie?

Odsetki za opóźnienie z Kodeksu cywilnego należą się za każdy dzień spóźnienia z zapłatą, nawet gdy dłużnik nie zawinił. Odsetki za zwłokę to pojęcie z Ordynacji podatkowej i dotyczą zaległości podatkowych. Od kontrahentów żądasz odsetek za opóźnienie.

Jaka jest różnica między odsetkami ustawowymi a odsetkami za opóźnienie w transakcjach handlowych?

Odsetki ustawowe za opóźnienie (9,25%) wynikają z art. 481 KC i zmieniają się razem ze stopą referencyjną NBP. Odsetki handlowe dotyczą zapłaty za towar lub usługę między firmami, wynoszą stopę NBP plus 10 punktów procentowych (dziś 13,75%) i zmieniają się tylko 1 stycznia i 1 lipca. Dochodzi do nich rekompensata 40, 70 albo 100 euro.